Poslu Mestan Efe kimdir?

Sayın takip eden, Birgi, Bozdağ ve Ödemiş çevresinde dolaşırken karşınıza çıkan isimlerden biri Poslu Mestan Efe. Adını bir heykelde ya da yerel tarih anlatısında görüp merak edenler için, Millî Mücadele’deki yerini kısaca anlatalım.

Menderes havzasının efelerinden

A. Munis Armağan’ın Bozmenderes’ten Bozdağlar’a Kuvayı Milliye adlı eserine dayandırılan anlatıya göre Poslu ailesinin kökleri Tire’nin Yeğenli köyüne uzanıyor. Aile daha sonra Ödemiş’in Gerçekli köyüne yerleşiyor; Mestan Efe de burada doğuyor. Aynı anlatıda ailenin Sarıtekeli aşiretine mensup olduğu belirtiliyor.

Poslu Mestan Efe, Küçük ve Büyük Menderes havzalarında işgale karşı örgütlenen Kuvayı Milliye güçleri içinde yer aldı. Bozdağ ve Gölcük çevresindeki örgütlenme çalışmalarına katıldı; Ödemiş’teki direnişin kuruluşunda görev üstlendi. Adı kimi metinlerde “Postlu” biçiminde geçse de burada kaynak metindeki “Poslu” yazımını kullanıyoruz.

Birgi Belediye Başkanı Tevfik Bey’le ilişkisi ve katıldığı toplantılar, onun Millî Mücadele’ye katılma sürecini anlatan yerel tarih çalışmalarında öne çıkıyor. Alaşehir Kongresi’ne katıldığı ve kongre kararlarının uygulanmasında görev aldığı da aktarılıyor.

Bozdağ’dan iç ayaklanmalara

Bozdağlar’daki Yunan birliklerine karşı düzenlediği baskınlarla tanınan Mestan Efe’nin faaliyetleri, yalnızca bu bölgeyle sınırlı kalmadı. Demirci Mehmet Efe’nin kuvvetleri arasından, Bolu ve Düzce çevresindeki ayaklanmaların bastırılmasında görevlendirilen efeler arasında onun da adı geçiyor.

Kaynak anlatısında yaklaşık 100 kızanıyla bu harekâta katıldığı, Anzavur’a karşı yürütülen mücadelede de yer aldığı belirtiliyor. Ankara’da Mustafa Kemal Paşa tarafından kabul edilmesi ve kendisine bir dürbün verilmesi de hakkında aktarılan hatıralar arasında. Bunları, dönemin belgeleriyle aynı kesinlikte değil, kaynakta yer alan tarihî anlatılar olarak okumak gerekiyor.

Görev bölgesine döndükten sonra Birgi, Bozdağ, Gölcük ve çevresindeki cephelerde mücadelesini sürdürdüğü; Çukurçeşme, Tabanbağı, Kemer ve Hacı Hasan çevresinde faaliyet gösterdiği anlatılıyor.

Ölümüne ilişkin anlatılar

Poslu Mestan Efe’nin 1920 yılında Nazilli çevresindeki mücadeleler sırasında yaşamını yitirdiği aktarılıyor. Ölümünün koşulları hakkında farklı iddialar var. Bazı anlatılar çatışmada öldüğünü, bazıları ise Kuvayı Milliye içindeki anlaşmazlıkların rol oynadığını öne sürüyor. Eldeki metin bu iddiaları kesinleştirecek bir belge sunmadığı için herhangi bir kişiyi sorumlu gösteremeyiz.

Burada dikkat edilmesi gereken açık bir tarih hatası da var: Kaynak metinde geçen “31 Haziran 1920” tarihi takvimde bulunmuyor. Doğru gün birincil belgeyle doğrulanamadığından, bu yazıda kesin bir gün belirtilmedi.

Poslu Mestan Efe’yi anarken, yerel direnişin içindeki rolüyle hakkında zaman içinde oluşan hatıraları birbirinden ayırmak önemli. Birgi ve Bozdağ çevresinin tarihini anlamak, bu isimleri de merak etmekle başlıyor.

Kaynak: A. Munis Armağan, Bozmenderes’ten Bozdağlar’a Kuvayı Milliye — BBA arşivindeki kaynak atfı. Karşılaştırma: İstanbul Ödemişliler Derneği’nin Poslu Mestan Efe yazısı.

BBA’nın diğer yazıları: Hikâyeler.